بسوى برداشت سياسى بايد گفت كه تشيع از عصر صفوى به اين سوى اجتماعىتر شده است . اين معلول تماس نزديكتر و حضور جدىتر در سياست بوده است . در دورهء صفوى مشاركت فعال بود ، اما در دورهء قاجار حكومت از شريك كردن آنان ابا داشت . زمانى كه در مشروطه نظام سلطنتى دچار مشكل شده و سخن از جانشين به ميان آمد ، بحث از قدرت ولايت جدىتر شد ، اما به مثابهء يك نظريهء جامع تبيين نشد . روحانيت بعد از مشروطه از نظر شركت در سياست دچار مشكلات جدى شد . هم به دليل انزواى خود و هم فشار قدرت حاكم براى خارج كردن آنها از صحنه . در عين حال كسانى آتش اين حضور را گرم نگاه داشتند . احساسات مذهبى بعد از شهريور بيست اوج گرفت . به دنبال آن نفوذ افكار سياسى و اجتماعى غرب و شرق ، علماى شيعه را به مبارزه طلبيد ، پس از مشاركت علما در مشروطه و شركت در تبيين و روشن كردن جنبه‌هاى سياسى اسلام در رساله‌هايى كه آن زمان تأليف شد ، مدتى ركود پيش آمده بود . اين ركورد با تحول مجددى كه در دههء چهل به وجود آمد ، شكسته شد و بار ديگر داعيهء رهبرى اسلام كه رهبرى دينى را ترويج مىكرد ، فزونى گرفت . مىتوان گفت اگر چه در اين كتابها بحث ويژه‌اى دربارهء رهبرى نمىشد يا اگر مىشد كلى بود ، اما نوشته‌ها آكنده از بحث داعيهء اسلام براى رهبرى بود . ضميمه شدن اين مبارزات فكرى با مبارزات سياسى ، راه بهره‌گيرى از نهضت امام حسين عليه السّلام را باز كرد . ضرورت اين بحث از چند جهت روشن بود . سخن بر سر وجود نظام ظالمانه‌اى بود كه بايد سرنگون مىشد . سخن بر سر شهادت بود كه در اعدامهاى رژيم ستم‌شاهى پهلوى تبلور داشت . سخن بر سر بيرون آوردن جامعه شيعه از ركود بود ، اين ركود تا اندازه‌اى در افراط در برداشتهاى صوفيانه از كربلا بود . در فضايى كه امام خمينى - رحمة الله عليه - كتاب ولايت فقيه را نگاشت و ولايت فقيه را به عنوان يك نظريهء جامع حكومتى تبيين مىكرد ، در ايران نوشته‌هايى منتشر مىشد همچون « راه حسين » ، « الفباى قيام امام حسين عليه السّلام » « شهيد جاويد » ، « تحريفات عاشورا » و « شهادت » . اين كتابها بر پايهء نگرشهاى مختلفى تأليف شده و گاه ميان نويسندگان آنها تعارضاتى